Make your own free website on Tripod.com

Bursztyn

Nazwa
Pochodzenie
Sklad chemiczny
Walasciwosci fizyczne

Skad wziela sie nazwa

W róznych jezykach, jego nazwy oddaja te same jego wlasciwosci - rzeczywiste lub wyobrazone - a zarazem swiadcza, ze od zarania swych dziejów, czlowiek staral sie przeniknac tajemnice jego pochodzenia.Jedno z pierwszych znanych okreslen bursztynu, greckie slowo elektron oznacza "pochodzacy od slonca". W jezyku litewskim gin taras znaczy amulet, czyli cos co chroni przed zlem. Gen tar wystepowal równiez w jezyku dawnych Prusów. Slowo to jest obecne we wszystkich jezykach slowianskich w formie jantar, a takze ugrofinskich, np. wegierski gyantar. Ale elektron oznacza jednoczesnie "kamien, który przyciaga". Znaczenie to wystepuje w okresleniu syryjskim harpax - "sciagac" lub "krasc", perskim kahruba - "zlodziej slomek" i dunskim rav - "porywac, unosic". Bernstein, czyli Brennstein to w jezykach germanskich - "kamien, który sie pali"; stad przejete przez jezyk polski slowo bursztyn. Terminy: angielski amber, francuski ambre, hiszpanski ambar zostaly wprowadzone za posrednictwem sredniowiecznej laciny z arabskiego anbar -kaszalot. Z wydzieliny zoladka tego zwierzecia Arabowie wyrabiali kosztowne pachnidlo - ambre. Prawdopodobnie wlasnie balsamiczny zapach palonego bursztynu skojarzyl sie z zapachem prawdziwej ambry.

POZYSKIWANIE BURSZTYNU

Jeden z najprostszych i pewnie najstarszych sposobów to zbieranie go na plazy, wyrzuconego przez morze, szczególnie po gwaltownych zimowych sztormach. Znaczne ilosci bursztynu spoczywa w osadach na dnie i sa wyrzucane na plaze razem z mieszanina glonów, patyków i smieci.Skuteczna metoda do dzis stosowana w Polsce, to lowienie bursztynu przez wielka siec przy wzburzonym morzu, kiedy to brylki tocza sie po nie i sa od czasu do czasu podrywane przez wode w góre. Bursztyn wystepuje nie tylko nad morzem, mozna go spotkac równiez nad brzegami jezior, rzek i cieków wodnych - wszedzie tam, gdzie woda mogla go wyplukac z piasków polodowcowych i zgromadzic w wieksze "gniazda".Równiez sama gleba w róznych miejscach moze zawierac bursztyn w bardzo duzych ilosciach. Wynaleziono metode wyplukiwania go wprost z ziemi woda pod cisnieniem.

Zbieranie bursztynu na plazy

Uwolnionybursztyn unosi sie do góry i mozna go wylowic siatka. Istnieja wreszcie równiez kopalnie, wieksze i mniejsze, bedaceprostymi dolami oszalowanymi deskami, oraz obszerne kopalnie odkrywkowe, miejscami równiez podziemne. To wlasnie z kopaln urobek jest najwiekszy. Wydobyta ziemia przemywa sie na sitach róznej gestosci. Obok swych walorów dekoracyjnych i przemyslowych bursztyn stanowi wazne zródlo informacji o zywym swiecie, który niegdys istnial, dzieki inkluzjom - pozostalosciom roslin i zwierzat zatopionych kiedys w zywicy splywajacej po drzewach. To zródlo jest ciagle niedoceniane. Liczace tysiace inkluzji kolekcje zmagazynowane w muzeach swiata stanowia tylko czastke tego, co wydobywa sie kazdego roku z ziemi. Albowiem do dzis muzea kupuja inkluzje w bursztynie przede wszystkim z rak jubilerów i amatorów, którzy wybieraja przeciez brylki najwieksze i najpiekniejsze, te, które zawieraja piekna "muszke" wyraznie widoczna w przezroczystym bursztynie. Odpowiednio wysoka jest ich cena. A tymczasem wiadomo, ze najliczniejsze inkluzje zawarte sa w niepozornych, niewielkich kawalkach bursztynu, brunatnych lub zlocistych, o wielowarstwowej strukturze, które latwo sie rozpadaja na poszczególne blaszki odpowiadajace oryginalnym warstwom nacieku zywicznego. Inkluzje w nich zawarte sa zwykle slabo widoczne, czesto w ogóle nie zauwazalne golym okiem. Sam bursztyn jest nieatrakcyjny, latwo peka i nie nadaje sie do celów jubilerskich --jest wiec odrzucany przez bursztyniarzy i trafia do zakladów chemicznych, gdzie bywa przetworzony na kalafonie, werniks lub lakier. W ten wlasnie sposób znikaja co roku ogromne ilosci nierozpoznawalnych inkluzji. A przeciez doswiadczone oko paleontologa uzbrojone w binokular potrafi wylowic 5 - 20 inkluzji na 100 przebadanych kawalków takiego uwarstwionego bursztynu. Swiadomosc wartosci naukowej inkluzji inkluzji w bursztynie rosnie i wraz z nia rosna kolekcje w muzeach swiata.